Engelli Bireye Vasi Tayini Nasıl Yapılır? (Sulh Hukuk Mahkemesi & Dilekçe Örneği)
Zihinsel, demans veya yaşlılık sebebiyle engelli bireye mahkemeden vasi tayini süreci, Sulh Hukuk Mahkemesi dava aşamaları, sağlık kurulu raporu ve vesayet dilekçe örneği.
📌 İçindekiler Rehberi
Türk Medeni Kanunu'nun (TMK) 405, 406 ve 407. maddeleri uyarınca; akıl hastalığı, akıl zayıflığı, ileri derecede demans/alzheimer, ağır felç veya fiil ehliyetini kaldıran zihinsel engeli bulunan bireylerin hukuki haklarını korumak, maaşlarını çekebilmek ve araç/gayrimenkul işlemlerini yürütebilmek için Sulh Hukuk Mahkemesi kararıyla bir yakınının vasi (yasal temsilci) olarak atanması zorunludur.
1. Hangi Durumlarda Vasi Tayini Zorunludur?
Engelli bireyin kendi adına imza atamadığı, kararlarının hukuki sonuçlarını kavrayamadığı veya resmi kurumlarda irade beyanında bulunamadığı şu durumlarda vesayet kararı aranır:
- Zihinsel Engellilik ve Otizm: %50 ve üzeri zihinsel engel grubunda olanlar.
- Demans ve Alzheimer Hastalığı: İleri yaşlılık sebebiyle hafıza kaybı ve karar verme yetisini yitirenler.
- Bitkisel Hayat ve Ağır Felç: Bilinci kapalı veya konuşma/yazma yetisi tamamen kaybolmuş hastalar.
- ÖTV'siz Araç Alımı: Zihinsel engelli birey adına ÖTV muafiyetli sıfır araç alınırken noterler ve vergi daireleri mutlaka mahkemeden alınmış "Ek Satış İzni / Araç Alım İzni Kararı" talep eder.
2. Vasi Tayini Davası Nerede ve Nasıl Açılır?
Vasi tayini davası, kısıtlanması istenen engelli bireyin ikametgahının bulunduğu yerdeki Sulh Hukuk Mahkemesi'ne verilecek bir dilekçe ile açılır. Dava çekişmesiz yargı işi olduğu için harçtan muaftır; yalnızca cüzi bir gider avansı yatırılır.
| Adım | İşlem Detayı | Gerekli Süre |
|---|---|---|
| 1. Dilekçe ve Dosya Açılışı | Sulh Hukuk Mahkemesi tevzi bürosuna vesayet dilekçesi ve kimlik belgeleri verilir. | 1 Gün |
| 2. Sağlık Kurulu Sevk ve Rapor | Mahkeme kişiyi tam teşekküllü devlet hastanesine sevk ederek "Vesayet Altına Alınması Uygundur" raporu aldırır. | 2-4 Hafta |
| 3. Emniyet / Zabıta Tahkikatı | Polis/Jandarma talep edilen vasinin sabıka kaydını, mali durumunu ve aile bağlarını araştırır. | 1-2 Hafta |
| 4. Mahkeme Duruşması ve Karar | Hakim dosya üzerinden veya duruşma açarak vasi atama kararını açıklar ve kesinleşme şerhi verir. | 1 Ay |
3. Kimler Vasi Olamaz? (TMK Madde 418)
Kanun koyucu kısıtlının haklarını korumak amacıyla bazı kişilerin vasi olmasını kesin olarak yasaklamıştır:
- Kısıtlı ile arasında önemli bir menfaat çatışması veya husumet bulunanlar.
- Yüz kızartıcı suçlardan hüküm giymiş veya sabıkalı olanlar.
- İflas etmiş veya hacizli borç batağında bulunan kişiler.
- Fiil ehliyeti bulunmayan veya kendisi de vesayet altında olanlar.
4. Vasi Tayin Edildikten Sonra Hangi İşlemler İçin Mahkemeden Ek İzin Gerekir?
Vasi olmak engellinin malvarlığını dilediği gibi satabileceği anlamına gelmez. TMK 462. maddesi gereğince şu işlemler için mutlaka Sulh Hukuk Hakiminden Ek İzin Kararı alınması zorunludur:
- Engelli adına ÖTV muafiyetli sıfır veya ikinci el araç satın almak / satmak.
- Engelliye ait ev, arsa veya taşınmaz gayrimenkulü satmak veya ipotek ettirmek.
- Engelli adına bankadan kredi çekmek veya borçlanma sözleşmesi imzalamak.
- Engellinin bankadaki yüksek tutarlı mevduatını çekmek veya hisse senedi almak.