Engelli ve refakatçi ulaşım hakları nelerdir? Şehir içi toplu taşıma, TCDD tren, THY uçak ve şehirler arası otobüs indirimleri hakkında güncel ve tam rehber.
İçindekiler:
Engelli bireylerin toplumsal yaşama tam ve eşit katılımını sağlamak amacıyla ulaşım hizmetlerinde çeşitli kolaylıklar ve muafiyetler sunulmaktadır. Bu haklar sadece engelli bireyi değil, belirli durumlarda ona eşlik eden refakatçisini de kapsamaktadır. İşte ulaşım türlerine göre güncel haklar:
1. Şehir İçi Toplu Taşıma (Ücretsiz)
Belediyeler tarafından sunulan tüm şehir içi toplu taşıma hizmetleri engelli bireyler için tamamen ücretsizdir.
- Kapsam: Belediye otobüsleri, metro, tramvay, füniküler ve şehir hatları vapurları bu kapsamdadır.
- Kart Şartı: Bu haktan yararlanmak için belediyelerin ulaşım birimlerine başvurarak “Engelli Ulaşım Kartı” çıkartılması zorunludur. Sadece sağlık raporu göstermek turnikelerden geçiş için yeterli olmayabilir.
- Refakatçi Hakkı: Sağlık raporunda “Ağır Engelli” (erişkinler için) veya “Tam Bağımlı” ibaresi bulunan bireylerin refakatçileri de ücretsiz biniş hakkına sahiptir. Bunun için ulaşım kartının “Refakatçi” özellikli tanımlanması gerekir.
2. Şehirler Arası Otobüs Yolculukları (%40 İndirim)
Karayolu Taşıma Yönetmeliği uyarınca, şehirler arası yolcu taşımacılığı yapan firmalar engelli bireylere indirim yapmakla yükümlüdür.
- İndirim Oranı: Engelli olduğunu belgeleyen kişilere bilet fiyatı üzerinden %40 indirim uygulanır.
- Refakatçi Durumu: Otobüslerde refakatçi için yasal bir indirim zorunluluğu yoktur; indirim sadece engelli bireyin kendi bileti için geçerlidir.
- Sorun Yaşandığında: Firmalar “kontenjan doldu” gibi gerekçelerle indirimi reddedemez. Böyle bir durumda CİMER veya Ulaştırma Bakanlığı’na şikayette bulunma hakkınız vardır.
3. Demiryolları (TCDD) Ulaşımı (Ücretsiz)
TCDD Taşımacılık A.Ş. tarafından işletilen trenlerde engelli bireyler için geniş muafiyetler söz konusudur.
- Hangi Trenler?: Yüksek Hızlı Tren (YHT), Ana Hat ve Bölgesel trenlerde engelli bireyler ücretsiz seyahat eder.
- Refakatçi: %50 ve üzeri engel oranına sahip olup raporunda “Ağır Engelli” ibaresi olanların bir refakatçisi de ücretsiz bilet alabilir.
- Kota Uygulaması: Trenlerde engelli yolcular için ayrılan özel koltuklar bulunur. Bu koltuklar dolduğunda, engelli bireyler diğer boş koltuklardan da ücretsiz yararlanmaya devam edebilir.
4. Hava Yolu Ulaşımı (THY ve Diğerleri)
Hava yollarında indirimler genellikle “baz ücret” üzerinden yapılır ve vergileri kapsamaz.
- Türk Hava Yolları (THY): İç hatlarda %20, dış hatlarda ise %25 oranında indirim uygular. İndirimden yararlanmak için Miles&Smiles üyesi olup “Engelli Belgesi”ni sisteme bir kez tanımlatmak yeterlidir.
- Refakatçi: Raporunda refakatçi hakkı olanlara, refakatçisiyle birlikte seyahat etmesi şartıyla aynı oranda indirim sağlanır.
- Havalimanı Hizmetleri: Engelli yolcular için ücretsiz tekerlekli sandalye hizmeti ve “Hızlı Geçiş” (Fast Track) gibi öncelikler sunulmaktadır.
5. Tali Haklar: Otopark ve Köprü Geçişleri
- Ücretsiz Otopark: Belediyelere ait (İSPARK vb.) otoparklar, engelli aracı olarak tescil edilmiş araçlara veya engelli kartı ibraz edenlere genellikle belirli bir süre (örn. 3 saat) ücretsizdir.
- Havalimanı Otoparkları: DHMİ tarafından işletilen havalimanı otoparkları, engelli bireylerin içinde bulunduğu araçlara 15 güne kadar ücretsizdir.
- Köprü ve Otoyollar: Köprü ve otoyol geçişlerinde (HGS/OGS) engellilere özel bir indirim veya muafiyet bulunmamaktadır.
Engelli kimlik kartımı evde unuttum, raporla ücretsiz binebilir miyim?
Şehir içi ulaşımda turnike ve validatör sistemleri kartla çalıştığı için kartın yanınızda olması gerekir. Ancak şehirler arası otobüs ve trenlerde e-Devlet üzerinden alınan dijital rapor veya engelli kimlik numarası ile işlem yapılabilir.
Refakatçi kartını engelli birey yanımda yokken kullanabilir miyim?
Hayır. Refakatçi hakkı sadece engelli bireye o an eşlik ettiğiniz durumlar için geçerlidir. Engelli birey yanınızda değilken kartın kullanılması durumunda karta el konulur ve cezai işlem uygulanır
İndirimli bilet internetten alınabilir mi?
TCDD ve THY sistemlerinde üyelik profilinize engelli belgenizi tanımladıktan sonra internet üzerinden indirimli bilet alabilirsiniz. Otobüs firmalarında ise genellikle gişeden kimlik ibrazı istenmektedir.