Türkiye'de engelli vatandaşlarımıza sağlanan tüm yasal hakların, nakdi sosyal yardımların, vergi muafiyetlerinin, EKPSS kamu istihdamının ve evde bakım desteğinin temel hareket noktası resmi Engelli Sağlık Kurulu Raporu'dur. 20.02.2019 tarihli ve 30692 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan "Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik" ile 18 yaş altı çocuklar için yürürlüğe konulan "Çocuklar İçin Özel Gereksinim Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik" (ÇÖZGER) hükümleri uyarınca sağlık raporları Sağlık Bakanlığı yetkili hastanelerince düzenlenir. Tamamen elektronik ortamda tanzim edilen barkodlu e-Raporlar, Ulusal Engelliler Veri Bankası üzerinden anlık doğrulanabilmektedir. Bu kapsamlı rehberde, 2026 yılı güncel başvuru adımları, Balthazard formülü ve poliklinik muayene süreçleri ele alınmıştır.
Sağlık Kurulu Branş Muayeneleri ve Değerlendirme Matrisi
Engelli sağlık kurulu raporu için başvuran adayın kurul heyetinde muayene olduğu 7 temel ana tıp dalı ve incelenen fonksiyonel kısıtlılıklar aşağıdaki tabloda düzenlenmiştir:
| Uzmanlık Branşı | İncelenen Organ ve Sistemler | Yapılan Tetkik ve Testler | Özür Oranı Cetveli Kriteri |
|---|---|---|---|
| İç Hastalıkları (Dahiliye / Kardiyoloji) | Diyabet, hipertansiyon, kalp yetmezliği, karaciğer/böbrek | EKG, EKO, kan biyokimyası, HbA1c, kreatinin klerensi | Organ fonksiyon kaybı derecesine göre puanlama |
| Göz Hastalıkları | Görme keskinliği kaybı, glokom, katarakt, retina hastalıkları | Görme alanı testi, refraksiyon, fundus muayenesi | Snellen eşeli üzerinden her iki gözün görme kaybı |
| Kulak Burun Boğaz (KBB) | İşitme kaybı, denge bozuklukları, konuşma bozuklukları | Saf ses odyometrisi (hava/kemik yolu), konuşmayı anlama testi | Desibel (dB) işitme kaybı tablosu formülü |
| Ortopedi ve Travmatoloji | Eklem hareket kısıtlılığı, ampütasyon, kifoz, skolyoz | Röntgen, eklem açıölçer (gonyometre) ölçümleri | Eklem hareket açıklığı (EHA) kayıp tablosu |
| Nöroloji ve Psikiyatri | İnme/felç, epilepsi, parkinson, depresyon, otizm, mental retardasyon | EEG, EMG, MRG, WISC-R zeka testi, psikiyatrik klinik gözlem | Tedaviye yanıt ve bilişsel/motor yeti kaybı oranı |
| Genel Cerrahi ve Üroloji | Stoma, inkontinans, böbrek fonksiyon kayıpları, cerrahi rezeksiyonlar | Ultrasonografi, ürodinami, laboratuvar panelleri | Kalıcı anatomik ve fizyolojik kısıtlılık puanları |
Balthazard Formülü ile Engel Oranı Hesaplama Simülasyonu
Birden fazla organ veya sistemde hastalığı bulunan bireylerin engel oranları düz toplama yapılarak hesaplanamaz. Yönetmelik gereğince oranlar en yüksekten en düşüğe doğru sıralanarak Balthazard Formülü ile birleştirilir:
Örnek Simülasyon (Üç Farklı Rahatsızlığı Olan Aday):
- Birinci Hastalık (Kardiyoloji): %40
- İkinci Hastalık (Ortopedi): %30
- Üçüncü Hastalık (Dahiliye - Diyabet): %20
- Adım 1 (İlk İki Oranın Birleştirilmesi): $40 + (100 - 40) \times 0{,}30 = 40 + 18 = %58$
- Adım 2 (Üçüncü Oranın Eklenmesi): $58 + (100 - 58) \times 0{,}20 = 58 + 8{,}4 = %66{,}4$ (Yuvarlama ile %66)
- 65 Yaş Üstü Ek Puanı: Yönetmelik gereğince 65 yaşını doldurmuş bireylerin Balthazard sonucuna ilave %10 yaşlılık katsayısı eklenmektedir.
Adım Adım Sağlık Kurulu Raporu Alma Krokisi
- Yetkili Hastaneden Randevu: MHRS (Alo 182 veya mhrs.gov.tr) üzerinden ikamet edilen ildeki Sağlık Bakanlığı yetkili hakem hastanesinin "Sağlık Kurulu" randevusu alınır.
- Kayıt ve Poliklinik Muayeneleri: Randevu günü kimlik ve varsa eski epikriz, ameliyat notları, patoloji ve röntgen sonuçları ile hastane sağlık kurulu sekretaryasına kayıt yaptırılır.
- Poliklinik Dolaşımı: Verilen takip fişindeki 7 ana branş hekimine bizzat muayene olunur ve hekimler oranlarını otomasyon sistemine kaydeder.
- Heyet Karşısına Çıkış: Tüm muayeneler bittikten sonra belirlenen heyet gününde başhekim ve kurul doktorlarının huzuruna çıkılır.
- e-Raporun e-Devlet'e Yüklenmesi: Kurul onayı tamamlanan barkodlu rapor 7 ila 15 gün içinde e-Devlet "Engelli Sağlık Kurulu Raporu Sorgulama" ekranında görünür hale gelir.
Örnek Engelli Rapor Oranına İtiraz Dilekçesi
Rapor oranının düşük verildiğini düşünen vatandaşların İl Sağlık Müdürlüğü'ne verecekleri resmi dilekçe:
[İLGİLİ İL] İL SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜ'NE
(Sağlık Hizmetleri Başkanlığı / İtiraz Hakem Heyeti)
İTİRAZ EDEN (AD SOYAD): [Adınız Soyadınız]
T.C. KİMLİK NUMARASI: [11 Haneli T.C. Numaranız]
İTİRAZA KONU RAPOR: [Hastane Adı - Rapor Tarih ve Sayısı]
ADRES: [İkametgah Adresiniz]
TELEFON: [05XX XXX XX XX]
KONU: Engelli Sağlık Kurulu Raporu Oranına İtiraz ve Başka Bir Yetkili Hastaneye Sevk Talebidir.
AÇIKLAMALAR:
[Hastane Adı]'ndan ../../2026 tarihinde tarafıma tanzim edilen engelli sağlık kurulu raporunda engellilik oranım [%XX] olarak tespit edilmiştir. Ancak mevcut klinik hastalıklarım (kronik görme kaybı, hareket kısıtlılığı ve nörolojik rahatsızlıklarım) Özür Oranı Cetveli'ne uygun şekilde değerlendirilmemiş ve hak ettiğim oran gerçeği yansıtmayacak şekilde düşük tutulmuştur.
Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik'in 12. maddesi hükümleri doğrultusunda, söz konusu rapora yasal süresi içinde itiraz ediyor; durumumun yeniden tetkiki amacıyla tarafımın iliniz bünyesindeki bir başka yetkili hakem hastaneye sevk edilmesini saygılarımla arz ve talep ederim. ../../2026
İMZA: [İmzanız]
EKLER:
1. İtiraz Edilen Sağlık Kurulu Raporu Sureti
2. Mevcut Hastalık Epikrizleri ve İlaç Raporları
3. Kimlik Fotokopisi
ÇÖZGER (Çocuklar İçin Özel Gereksinim Raporu) Dereceleri ve Haklar
18 yaş altı engelli ve özel gereksinimli çocuklar için 2019 yılından bu yana yüzde (%) oranı yerine ÇÖZGER sistemi uygulanmaktadır. Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları hekimleri refakatinde düzenlenen ÇÖZGER raporlarında 7 temel kademe bulunur:
- 1. Kademe - Özel Gereksinimi Var (ÖGV): Hafif düzey fonksiyon kısıtlılığı (%20-%39 eşdeğeri).
- 2. Kademe - Hafif Düzeyde ÖGV: %40-%49 oranına tekabül eder; engelli kimlik kartı ve eğitim desteği sağlar.
- 3. Kademe - Orta Düzeyde ÖGV: %50-%59 oranına tekabül eder; 2022 engelli yakını aylığı bağlanabilir.
- 4. Kademe - İleri Düzeyde ÖGV: %60-%69 oranına tekabül eder.
- 5. Kademe - Çok İleri Düzeyde ÖGV: %70-%79 oranına tekabül eder; evde bakım maaşı şartını karşılar.
- 6. Kademe - Belirgin Düzeyde ÖGV (BÖG): %80-%89 oranına tekabül eder; evde bakım maaşı ve ÖTV muafiyetini karşılar.
- 7. Kademe - Özel Koşul Gereksinimi Var (ÖKGV): %90 ve üzeri eşdeğeridir; en üst düzey hakları ve araç alımında mutlak ÖTV muafiyetini temin eder.
Süreli Raporların Yenilenme Takvimi ve Hak Kaybını Önleme Kılavuzu
Süreli engelli sağlık kurulu raporu bulunan vatandaşlar, raporun bitiş tarihine en az 3 ay (90 gün) kala MHRS üzerinden randevu alarak yenileme sürecini başlatmalıdır. Hastane randevu yoğunluğu sebebiyle rapor süresi dolsa dahi, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı genelgeleri doğrultusunda randevu alındığını gösteren resmi barkodlu belge Sosyal Hizmet Merkezi'ne ibraz edildiğinde engelli ve evde bakım maaşları 3 aya kadar geçici olarak kesilmeden ödenmeye devam eder.
ÖTV Muafiyetli Araç ve Engelli Ehliyeti Alım Aşamaları
Ortopedik engeli bulunan bireylerin ÖTV muafiyetli engelli aracı alabilmesi için sağlık kurulu raporunda "Sadece hareket ettirici aksamda özel tertibatlı araç kullanması gerekir" ibaresinin bulunması şarttır. Ayrıca adayın İl Sağlık Müdürlüğü Komisyonu'na sevk edilerek sürücü belgesi için gerekli kısıt kodlarının (örneğin 10.02 otomatik vites, 35.03 direksiyondan kumanda, 78 sadece otomatik araç) ehliyet siciline işletilmesi zorunludur.
Milli Eğitim Bakanlığı RAM Raporu ile Tıbbi Raporun Entegrasyonu
Özel eğitime ve rehabilitasyona ihtiyaç duyan engelli bireyler için hastaneden alınan Engelli Sağlık Kurulu Raporu ilk adımdır. Bu tıbbi rapor temin edildikten sonra birey ikamet ettiği ilçedeki Milli Eğitim Bakanlığı Rehberlik ve Araştırma Merkezi'ne (RAM) başvurmalıdır. RAM bünyesindeki Özel Eğitim Değerlendirme Kurulu, tıbbi raporu inceleyerek adaya "Eğitsel Değerlendirme ve Özel Eğitim Kurulu Raporu" düzenler.
Bu eğitsel rapor sayesinde engelli çocuğun veya gencin özel eğitim ve rehabilitasyon merkezlerinde ayda 8 seans bireysel ve 4 seans grup eğitim ücreti tamamen Milli Eğitim Bakanlığı bütçesinden karşılanır. Aileden kesinlikle ek ders veya eğitim ücreti talep edilemez.
Engelli Kimlik Kartı Çıkartma ve Toplu Taşıma Muafiyetleri
e-Devlet sistemine barkodlu engelli sağlık kurulu raporu düşen vatandaşlarımız, Aile ve Sosyal Hizmetler İl Müdürlükleri'ne gitmeden doğrudan e-Devlet kapısı üzerinden "Engelliler İçin Kimlik Kartı Başvurusu" yapabilirler. Düzenlenen resmi kimlik kartı Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü tarafından adrese ücretsiz kargolanır. Bu kart ile 4736 sayılı Kanun uyarınca; şehir içi belediye otobüsleri, metro, tramvay ve vapurlar tamamen ücretsiz; TCDD Yüksek Hızlı Tren (YHT) ve ana hat trenleri ücretsiz; Türk Hava Yolları (THY) iç hat biletlerinde %20, dış hatlarda ise %40 indirim uygulanır.
Tam Bağımlı ve Kısmi Bağımlı İbarelerinin Hukuki Sonuçları
2019 yılında yürürlüğe giren yeni engellilik yönetmeliği ile birlikte raporlarda en kritik alan "Bağımlılık Değerlendirmesi" olmuştur. Bir bireyin engel oranı %90 dahi olsa raporda "Tam Bağımlı" kutucuğu işaretlenmemişse evde bakım maaşı ve yatılı bakım hizmetlerinden yararlanamaz. "Tam Bağımlı Engelli Birey" tanımı; kişinin günlük yaşam aktivitelerini (beslenme, giyinme, tuvalet, hareket kabiliyeti) başkasının yardımı ve gözetimi olmaksızın yerine getiremeyecek durumda olduğunu gösterir. Bu nedenle sağlık kuruluna giren adayların günlük hayattaki tüm hareket ve öz bakım kısıtlılıklarını heyet hekimlerine ayrıntılı şekilde aktarması büyük önem taşır.
Ulusal Engelliler Veri Bankası ve e-Devlet Karekod Güvenliği
Sağlık Bakanlığı tarafından yönetilen e-Rapor sistemi ve Ulusal Engelliler Veri Bankası, sahte rapor ve evrakta sahtecilik risklerini tamamen ortadan kaldırmıştır. Hastanelerce düzenlenen tüm raporlar sistem üzerinden anlık tescil edilerek tekil bir e-Rapor numarası ve karekod üretir. Kurumlar karekodu akıllı telefon kamerasıyla okutarak raporun aslına, hekim imzalarına ve onay durumuna saniyeler içinde erişebilir; böylece bürokratik onay süreçleri hızlanarak engelli vatandaşlarımızın haklarına süratle kavuşması sağlanır.
Resmi Kaynaklar ve Başvuru Kanalları
Mevzuat ve Doğrudan Başvuru Kanalları:
🔗 İlgili Hesaplama Araçları ve Rehberler:
Engelli sağlık kurulu raporu için muayene veya rapor ücreti ödenir mi?
Hayır. Sağlık Uygulama Tebliği ve Engellilik Yönetmeliği uyarınca bireylerin engellilik tespiti amacıyla yaptırdığı sağlık kurulu muayeneleri, tetkikler ve rapor işlemleri tamamen ücretsizdir; hastanelerce ücret talep edilemez.
Raporun süreli veya süresiz verilmesini ne belirler?
Hastalığın tedavi ile iyileşme veya düzelme ihtimali bulunuyorsa rapor 1, 2 veya 3 yıllık süreli olarak düzenlenir. İlerleyici, kalıcı ve tıbben geri dönüşü olmayan fonksiyon kayıplarında (örneğin uzuv kaybı, ileri evre demans) rapor süresiz verilir.
Rapor oranına itiraz süresi kaç gündür ve nereye yapılır?
Engelli sağlık kurulu raporuna itiraz süresi, raporun e-Devlet üzerinden veya tebliğ edildiği tarihten itibaren 30 gündür. İtiraz doğrudan hastaneye değil, İl Sağlık Müdürlüğü'ne yazılı dilekçe ile yapılır.
Balthazard formülü ile hesaplama neden düz toplamadan düşüktür?
Balthazard formülü, vücudun kalan sağlam kısmını baz alarak her yeni engel oranını sağlam doku üzerinden çarpar. Bu matematiksel modelleme nedeniyle oranlar düz toplanmaz, gerçeğe uygun kümülatif bir kayıp tespiti yapılır.
e-Rapor sistemindeki raporlar kurumlara verilirken aslı gibidir onayı gerekir mi?
Hayır. e-Rapor sistemi üzerinden tanzim edilen barkodlu ve karekodlu raporlar 5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu gereğince resmi ıslak imzalı belge hükmündedir; kurumlar ayrıca noter veya aslı gibidir onayı talep edemez.
